Amerikaans Hooggerechtshof: paspoort moet geboortegeslacht tonen, niet zelfgekozen genderidentiteit

Op 6 november 2025 besliste het Amerikaanse Hooggerechtshof in Trump v. Orr (zaaknummer 25A319) dat de regering-Trump haar paspoortbeleid mag doorzetten terwijl de rechtszaak daarover nog loopt: nieuwe en te vernieuwen paspoorten tonen voortaan het geslacht bij geboorte, niet de zelfgekozen genderidentiteit van de aanvrager. De "X"-markering voor non-binaire aanvragers verdwijnt, en wie eerder op basis van zelfidentificatie een aangepast paspoort kreeg, ziet dat bij de eerstvolgende vernieuwing teruggezet naar het geboortegeslacht. Het is de meest verstrekkende uitspraak tot nu toe in de Amerikaanse rechtsstrijd over zelfidentificatie op officiële documenten — en zij komt van het hoogste rechtscollege van het land.

Wat het hof precies besliste

Het ging hier niet om een uitspraak ten gronde, maar om een stay: het hof schorste een lagere-rechterbevel dat de regering verbood het nieuwe beleid uit te voeren, zodat het beleid alvast van kracht kan worden terwijl de bodemprocedure doorloopt. Een federale rechter in Boston had het beleid eerder als discriminerend bestempeld en een voorlopige voorziening opgelegd, die een hof van beroep in stand hield. Het Hooggerechtshof zette die voorziening met 6 tegen 3 opzij. In de ongetekende meerderheidsopinie schrijven de zes conservatieve rechters: "Het tonen van het geslacht bij geboorte van een paspoorthouder doet geen groter beroep op het gelijkheidsbeginsel dan het tonen van het geboorteland." De meerderheid oordeelde bovendien dat de regering een reële kans maakt om in de bodemzaak te winnen, en wees op de eigen bevoegdheid van de uitvoerende macht over buitenlands beleid en reisdocumenten.

Een scherp dissent

Rechter Ketanji Brown Jackson schreef, mede namens rechters Sotomayor en Kagan, een dissenting opinion die volgens NBC News ongewoon fel van toon is voor een tussentijdse procedurele beslissing. Jackson wijst erop dat transgender Amerikanen nu voor een lastige keuze komen te staan: reizen met een paspoort dat niet overeenkomt met hun uiterlijke genderpresentatie, met het risico op "harassment and bodily invasions" bij grenscontroles, of reizen en werk waarvoor een paspoort nodig is, vermijden. De advocaten van eisers in de zaak — georganiseerd via de ACLU — stelden dat het State Department hun cliënten daarmee een bruikbaar identiteitsbewijs en de mogelijkheid om veilig te reizen, ontneemt.

Wat de bron zegt, en wat wij daarvan vinden

Het hof zelf spreekt zich niet uit over de vraag of genderidentiteit al dan niet een vaststaand, zelf te bepalen kenmerk is — dat ligt buiten het bestek van een tussentijdse procedurele beslissing over een stay. Maar de redenering die de meerderheid gebruikt, is veelzeggend: door het geboortegeslacht op één lijn te stellen met een feitelijk, niet-onderhandelbaar gegeven zoals het geboorteland, erkent het hof impliciet dat geslacht — anders dan zelfgerapporteerde genderidentiteit — een verifieerbaar feit is dat een overheid mag registreren zonder daarmee een oordeel te vellen over wie iemand "is". Dat onderscheid — tussen een feit dat een document beschrijft en een identiteit die iemand voor zichzelf claimt — is precies het punt waar het Nederlandse debat over de eigen transgenderwet aan voorbijgaat wanneer zelfidentificatie zonder meer als uitgangspunt voor wetgeving wordt genomen, zoals ook zichtbaar werd toen de Britse gelijkheidswaakhond EHRC vaststelde dat de wettelijke term "sekse" naar biologisch geslacht verwijst, los van iemands erkenningscertificaat.

Onderdeel van een breder patroon

Trump v. Orr staat niet op zichzelf. Zoals eerder bleek uit de Kansas-wet die rijbewijzen en geboorteaktes terugzet naar het geboortegeslacht, is het Amerikaanse patroon dat op zelfidentificatie gebaseerde documentaanpassingen bij een politieke koerswijziging weer ongedaan worden gemaakt — soms met terugwerkende kracht, zoals in Kansas, soms bij vernieuwing, zoals nu bij paspoorten. Het verschil met Kansas is de reikwijdte: een paspoort is het enige Amerikaanse identiteitsbewijs dat ook internationaal wordt erkend, waardoor deze uitspraak direct voelbaar wordt voor iedere Amerikaanse burger die naar het buitenland reist, inclusief naar Nederland.

Voor de kritiek op zelfidentificatie als wetgevend uitgangspunt is dat relevant: een systeem dat toestaat dat officiële documenten louter op basis van een eigen verklaring worden aangepast, blijkt in de praktijk net zo goed weer op basis van een politieke meerderheid te kunnen worden teruggedraaid. Wie decennia geleden, onder een ander beleid, een paspoort met aangepast geslacht kreeg, staat nu voor een onzekere vernieuwingsprocedure — een praktisch probleem dat in het enthousiasme over zelfidentificatie als "vooruitgang" zelden wordt meegewogen, en dat evenzeer een reëel probleem is voor de mensen die het treft.

Bronnen

Amerikaans Hooggerechtshof — Trump v. Orr, zaaknummer 25A319, ongetekende meerderheidsopinie met dissenting opinion van rechter Jackson, uitgesproken 6 november 2025. supremecourt.gov/opinions/25pdf/25a319_i4dj.pdf
American Civil Liberties Union — "Orr v. Trump" (zaakdossier), geraadpleegd 23 september 2026. aclu.org/cases/orr-v-trump
NBC News — "Supreme Court allows Trump to enforce passport restrictions targeting transgender people", 6 november 2025. nbcnews.com