JURIDISCH DOSSIER

Zelfidentificatie in het Nederlandse recht

Wat artikel 1:28 BW feitelijk regelt. Wat het wetsvoorstel uit 2021 wilde veranderen. Waarom het in juli 2024 werd ingetrokken. En waarom de Britse Supreme Court op 16 april 2025 vaststelde dat ‘sex’ in de Equality Act 2010 verwijst naar biologische sekse.

Start bij de Transgenderwet → Bronnen

WETSARTIKEL: 1:28 BW

INTREKKING: juli 2024

UK SUPREME COURT: 16 apr 2025

Bronnen: wetten.overheid.nl (Burgerlijk Wetboek Boek 1); Kamerbrief minister Weerwind 12 juli 2024; UK Supreme Court [2025] UKSC 16.

Het dossier in zes stappen

Van de geldende Nederlandse wet, via het ingetrokken voorstel en de internationale verdragen, naar de denkbare alternatieven.

01 · GELDEND RECHT

De Transgenderwet 2014

Wat veranderde er in 2014: einde aan sterilisatie- en operatie-eis. Wat bleef: deskundigenverklaring en leeftijdsdrempel.

Lees verder →

02 · VOORSTEL 2021

Wetsvoorstel 35825 — ingetrokken

Het voorstel dat de deskundigenverklaring wilde afschaffen en de leeftijd wilde verlagen. Drie jaar lang vastgelopen, juli 2024 ingetrokken.

Lees verder →

03 · CEDAW

VN-Vrouwenverdrag

Het VN-Vrouwenverdrag beschermt vrouwen als sekse-categorie. Een juridische sekse-fictie ondermijnt de meetbaarheid van die bescherming.

Lees verder →

04 · EHRM

Europees Mensenrechtenhof

Van Goodwin (2002) tot Y v France (2023): het EHRM erkent een recht op juridische erkenning, maar verplicht geen lidstaat tot zuivere zelf-identificatie.

Lees verder →

05 · UK SUPREME COURT

For Women Scotland 2025

Op 16 april 2025 oordeelde de UK Supreme Court unaniem dat ‘woman’ en ‘sex’ in de Equality Act 2010 verwijzen naar biologische sekse.

Lees verder →

06 · ALTERNATIEF

Gender-certificaat los van sekse

Het alternatief: gender-identiteit erkennen als afzonderlijke status, naast de juridische categorie sekse — niet in plaats daarvan.

Lees verder →

TIJDLIJN

Veertig jaar juridische sekse in Nederland

1985

Eerste wettelijke regeling sekse-wijziging in geboorteakte

Wet van 24 april 1985 introduceert juridische geslachtswijziging, met als voorwaarden onomkeerbare aanpassing van het lichaam aan de andere sekse en onvruchtbaarheid.

2014

Transgenderwet — geen ingreep meer vereist

Per 1 juli 2014 wijziging van art. 1:28 BW: sterilisatie- en operatie-eis vervalt. Vereist blijft een deskundigenverklaring en een leeftijd van 16 jaar of ouder.

2021

Wetsvoorstel 35825 — zuivere zelf-identificatie

Het kabinet-Rutte III dient een voorstel in dat de deskundigenverklaring afschaft, de leeftijdsdrempel verlaagt en de juridische sekse-wijziging tot een puur administratieve handeling maakt.

2024

Intrekking

Onder kabinet-Schoof wordt het wetsvoorstel in juli 2024 ingetrokken. Drie jaar parlementaire behandeling eindigt zonder stemming over de hoofdwet.

2025

UK Supreme Court: sekse is sekse

In For Women Scotland v The Scottish Ministers [2025] UKSC 16 oordeelt de Britse Supreme Court op 16 april unaniem dat ‘sex’ in de Equality Act 2010 biologische sekse betekent — ongeacht een Gender Recognition Certificate.

Waarom dit dossier

Zelf-identificatie als juridische figuur is geen kwestie van persoonlijke vrijheid alleen. Het is een ingreep in de structuur van het personen- en familierecht, in de geldigheid van statistieken, in de uitvoerbaarheid van anti-discriminatiewetgeving, en in de bescherming die het VN-Vrouwenverdrag aan een afgebakende sekse-categorie geeft.

Wie de juridische categorie ‘sekse’ vervangt door een verklaring van de betrokkene zelf, schaft niet alleen een voorwaarde af; die schaft het object af waaraan beschermingsrecht hangt. De Nederlandse wetgever heeft tussen 2021 en 2024 langs die afgrond gewerkt en is uiteindelijk teruggetreden. De UK Supreme Court heeft in april 2025 expliciet gemaakt waarom — in elk geval voor het Britse recht — sekse niet inwisselbaar is met gender-identiteit.

Dit dossier reconstrueert de wetgeving zoals zij is, en niet zoals zij door belanghebbenden wordt voorgesteld.

Begin bij het wetsartikel zelf

Artikel 1:28 BW is de spil van het Nederlandse stelsel. De tekst zelf, geciteerd en uitgelegd:

Naar artikel 1:28 BW →